Bölgesel Güvenlik Arayışları: Mekke Anlaşması, Bedir Mutabakatı ve Libya Hamlesi

Türkiye, son dönemde geliştirdiği güvenlik ve savunma ortaklıklarıyla bölgesel güç dengelerinde daha etkin bir konum elde etmeyi hedefliyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Bedir Mutabakatı ve Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı etrafındaki gelişmeler, Ankara'nın Orta Doğu'dan Doğu Akdeniz'e, Körfez'den Güneydoğu Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyada iş birliğini çeşitlendirme ve yeni bir rol üstlenme arayışında olduğunu gösteriyor.

Farklı amaçlara sahip bu üç girişim, Türkiye'nin dış politikasında güvenlik, savunma sanayisi ve deniz jeopolitiğinin giderek daha fazla önem kazandığına işaret ediyor. Ankara, NATO üyeliğini ve Batı ile ilişkilerini sürdürürken farklı bölgesel aktörlerle kurumsal ortaklıklar geliştirerek uluslararası sistemdeki hareket alanını genişletmeyi hedefliyor.

Ancak bu girişimlerin Türkiye açısından kalıcı stratejik kazanımlara dönüşmesi, anlaşmaların uygulanma biçimine, bölgesel güçlerin tepkilerine ve Ankara'nın farklı çıkarlar arasında kurabileceği dengeye bağlı olacak.

Üç girişim, birbirini tamamlayan stratejik hedefler

Mekke Ortak Savunma Anlaşması; Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın birlikte geliştirdiği ortak savunma ve güvenlik iş birliğini kapsıyor. Anlaşmanın temel hedefi, tarafların karşılaşabilecekleri güvenlik tehditlerine karşı dayanışmayı güçlendirmek, askeri koordinasyonu artırmak ve ortak caydırıcılık kapasitesi oluşturmak.

Bu ortaklıkta Türkiye'nin askeri tecrübesi ve gelişen savunma sanayisi, Suudi Arabistan'ın ekonomik kaynakları ve Pakistan'ın askeri kapasitesi öne çıkıyor. Üç ülkenin askeri, ekonomik ve teknolojik imkânlarını bir araya getirmesi, bölgesel güvenlik açısından dikkate değer bir potansiyel oluşturuyor.

31 Ağustos 2026'da gerçekleştirilen toplantıda Suudi Arabistan'da ortak bir sekretarya kurulması yönünde mutabakata varılması, iş birliğinin kurumsal bir yapıya dönüşmesi açısından önem taşıyor.

Bedir Mutabakatı ise Türkiye, Pakistan, Katar ve Endonezya arasında savunma sanayisi, askeri teknoloji, ortak üretim ve eğitim alanlarında iş birliğini geliştirmeyi amaçlayan bir girişim olarak öne çıkıyor.

Mekke Anlaşması güvenlik ve caydırıcılığa odaklanırken Bedir Mutabakatı'nın ağırlık merkezini teknolojik kapasite ve savunma sanayisi oluşturuyor. Türkiye açısından bu iş birliği, yerli savunma sanayisinin yeni pazarlara ulaşması, ortak teknoloji projelerinin geliştirilmesi ve uluslararası üretim ağlarının genişletilmesi bakımından fırsatlar sunuyor.

Pakistan'ın her iki girişimde de yer alması, güvenlik iş birliği ile savunma sanayisi ortaklıkları arasında önemli bir bağlantı oluşturuyor. Katar'ın finansal imkânları ve Endonezya'nın Güneydoğu Asya'daki ekonomik ağırlığı ise bu yapının Orta Doğu sınırlarını aşabilecek bir potansiyel taşıdığını gösteriyor.

Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı ise doğrudan Doğu Akdeniz'deki jeopolitik rekabetle bağlantılı.

Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019'da imzalanan mutabakat, iki ülkenin Akdeniz'deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin esasları belirliyor. Türkiye, bu mutabakatla Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı ve deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Libya Temsilciler Meclisinin mutabakatı onaylaması, Ankara açısından önemli bir diplomatik kazanım niteliği taşıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Libya politikasında yalnızca Trablus merkezli yönetimle değil, ülkenin doğusundaki siyasi aktörlerle de ilişkilerini geliştirdiğini ortaya koyuyor.

Libya'nın bu hamlesi, Yunanistan'ın yanı sıra dikkat çekici biçimde Mısır'ın da tepkisine yol açtı. İki ülke, bu gelişmeye karşı ortak bir tutum belirlemek üzere harekete geçti. Kahire'nin bu tepkisinde, yakın müttefiki olarak gördüğü Doğu Libya'daki siyasi aktörler üzerindeki nüfuzunu kaybetme endişesi etkili olmuş olabilir.

Bu üç girişim birlikte değerlendirildiğinde Türkiye'nin askeri caydırıcılığını güçlendirmeyi, savunma teknolojilerindeki kapasitesini artırmayı ve deniz jeopolitiğindeki çıkarlarını korumayı hedefleyen çok boyutlu bir politika izlediği görülüyor.

Yeni ortaklıklar bölgesel güç dengelerini nasıl etkileyebilir?

Türkiye'nin kurucu tarafı olduğu bu ortaklıklar, yalnızca taraf ülkeleri değil, bölgedeki büyük güçleri de yakından ilgilendiriyor.

ABD açısından Türkiye'nin yeni güvenlik ortaklıkları iki farklı sonuç doğurabilir. Washington, bölgesel ortaklarının savunma kapasitelerini geliştirmesini güvenlik yükünün paylaşılması bakımından olumlu değerlendirebilir. Buna karşılık kendi askeri ve siyasi etkisinin dışında şekillenen bağımsız bir güvenlik mekanizmasının, bölgesel karar süreçlerindeki ağırlığını azaltmasından kaygı duyabilir.

Türkiye'nin NATO üyeliği bu noktada belirleyici önem taşıyor. Farklı ülkelerle savunma anlaşmaları yapılması tek başına NATO yükümlülükleriyle çelişmese de olası krizlerde askeri kaynakların kullanımı, istihbarat paylaşımı ve teknoloji güvenliği gibi konular yeni sorunlar doğurabilir.

Dolayısıyla Ankara açısından temel mesele, Batı ile yeni bölgesel ortaklıklar arasında tercih yapmak değil, bu ilişkileri birbirleriyle çatışmayacak şekilde yönetebilmektir.

İran, Mekke Anlaşması'nın sonuçlarını dikkatle değerlendirmesi beklenen ülkelerin başında geliyor. Suudi Arabistan ile uzun yıllara dayanan bölgesel rekabeti dikkate alındığında Tahran, Türkiye ve Pakistan'ın da içinde bulunduğu bir savunma mekanizmasını kendi güvenliği açısından sakıncalı görebilir.

Türkiye ile İran arasında ticaret, sınır güvenliği ve bölgesel istikrar gibi alanlarda ortak çıkarlar bulunuyor. Ankara'nın Suudi Arabistan'la ilişkilerini derinleştirirken İran'la doğrudan cepheleşmekten kaçınması, diplomatik hareket alanını koruması bakımından önem taşıyor.

İsrail açısından ise Türkiye'nin bölgesel etkisinin artması ve Müslüman ülkeler arasındaki güvenlik koordinasyonunun gelişmesi dikkat çekici bir durum. Özellikle Filistin meselesinde daha güçlü bir diplomatik iş birliği ihtimali ortaya çıkabilir. Ancak söz konusu ortaklıkların doğrudan İsrail'e karşı kurulmuş askeri bir blok olduğunu söylemek doğru olmaz.

Türkiye'nin burada karşılaşabileceği temel risk, Orta Doğu'daki siyasi gerilimlerin Doğu Akdeniz'deki güvenlik rekabetiyle birleşerek daha karmaşık bir tablo oluşturmasıdır.

Bu süreçte Mısır, Türkiye açısından en önemli diplomatik denge aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor. Kahire'nin hem Libya'da hem de Doğu Akdeniz'de doğrudan çıkarları bulunuyor. Türkiye-Mısır ilişkilerindeki normalleşmenin ilerlemesi, geçmişte rekabet konusu olan alanlarda yeni uzlaşma imkânları yaratabilir.

Özellikle Libya'daki siyasi istikrarın sağlanması ve deniz yetki alanlarına ilişkin görüş ayrılıklarının yönetilmesi bakımından iki ülke arasındaki diyalog büyük önem taşıyor.

Yunanistan açısından en önemli gelişme ise Libya ile yapılan deniz yetki alanları mutabakatına yönelik siyasi desteğin genişlemesi. Atina, mutabakatın Girit ve çevresindeki deniz yetki alanlarına ilişkin kendi tezleriyle çeliştiğini savunurken Türkiye, kıyı coğrafyası ve hakkaniyet ilkelerinin dikkate alınması gerektiği konusunda ısrarcı.

Bu uyuşmazlık, Doğu Akdeniz'deki diplomatik rekabetin önümüzdeki dönemde de sürebileceğine işaret ediyor. Türkiye, Libya ile ilişkilerinde elde ettiği siyasi kazanımları, diğer kıyıdaş ülkelerle müzakere imkânlarını güçlendirmek için de değerlendirmelidir.

Rusya ve Çin'in yaklaşımı ise kendi stratejik öncelikleri doğrultusunda şekillenecektir. Moskova, Türkiye'nin Batı dışındaki ortaklıklarını genişletmesini bazı alanlarda olumlu karşılayabilirken Libya'daki Türk etkisinin artmasını rekabet unsuru olarak görebilir. Pekin açısından ise enerji güvenliği, ticaret yolları ve bölgesel istikrar daha belirleyici olacaktır.

Bu tablo, Türkiye'nin yeni girişimlerinin bütün büyük güçler tarafından aynı şekilde değerlendirilmeyeceğini ortaya koyuyor.

Türkiye için fırsatlar kadar riskler de var

Yeni ortaklıklar, Türkiye'nin diplomatik ilişkilerini çeşitlendirmesi ve uluslararası alandaki pazarlık gücünü artırması bakımından önemli fırsatlar sunuyor.

Savunma sanayisinde ortak üretimin, teknoloji geliştirme faaliyetlerinin ve ihracat imkânlarının genişlemesi, Türkiye'ye ekonomik kazanımlar sağlayabilir. Körfez ülkeleriyle yatırım ilişkilerinin derinleşmesi, Pakistan ve Endonezya üzerinden Asya pazarlarına erişimin artması da Türkiye'nin uluslararası ekonomik bağlantılarını güçlendirebilir.

Libya'daki siyasi ilişkilerin genişlemesi ise Ankara'nın Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'deki diplomatik etkinliğine katkıda bulunabilir.

Ancak her yeni güvenlik ortaklığı, beraberinde yeni sorumluluklar da getiriyor.

Kolektif savunma mekanizmaları saldırıları caydırabilirken ortaklardan birinin yaşadığı krizin diğer ülkelere yayılması riskini de taşıyor. Türkiye'nin ulusal çıkarlarıyla doğrudan bağlantılı olmayan çatışmalarda askeri veya siyasi destek vermek zorunda kalması, stratejik hareket alanını daraltabilir.

Benzer şekilde, belirli ülkelerle savunma ilişkilerinin derinleşmesi, Ankara'nın bu ülkelerin rakipleriyle yaşanan krizlerde tarafsız arabulucu olarak kabul edilmesini zorlaştırabilir.

Ekonomik ve teknolojik boyutta da dikkatli olunması gerekiyor. Savunma sanayisindeki uluslararası projelerin başarılı olabilmesi için siyasi anlaşmalar tek başına yeterli değil. Finansman, üretim kapasitesi, kritik teknolojilere erişim ve uzun vadeli ticari sürdürülebilirlik de belirleyici olacak.

Bu nedenle Türkiye'nin yeni girişimlerdeki başarısı, anlaşmaların sayısından çok ortaya çıkaracağı somut sonuçlarla ölçülmeli.

2027–2030 döneminde nasıl bir tablo ortaya çıkabilir?

Önümüzdeki yıllarda Türkiye'nin yeni bölgesel girişimleri üç farklı yönde gelişebilir.

İlk ihtimal, Mekke Anlaşması'nın işleyen bir güvenlik mekanizmasına dönüşmesi, Bedir Mutabakatı'nın somut savunma sanayisi projeleri üretmesi ve Libya'daki diplomatik ilişkilerin güçlenmesi. Böyle bir durumda Türkiye, farklı bölgeler arasında güvenlik ve ekonomik iş birliği geliştiren daha etkili bir aktör haline gelebilir.

İkinci ihtimal, bu girişimlerin sınırlı siyasi koordinasyon ve ortak projeler düzeyinde kalması. Bu senaryoda Ankara belirli kazanımlar elde edebilir ancak bölgesel güvenlik düzeninde köklü bir dönüşüm yaşanmayabilir.

Üçüncü ihtimal ise yeni ortaklıkların mevcut rekabetleri derinleştirmesi. Körfez'deki güvenlik gerilimleri, İran'la ilişkiler, İsrail kaynaklı bölgesel krizler ve Doğu Akdeniz'deki anlaşmazlıklar Türkiye üzerinde daha fazla askeri ve diplomatik baskı oluşturabilir.

Hangi senaryonun gerçekleşeceği, anlaşmaların hukuki ve kurumsal süreçlerinin tamamlanmasına, ortak projelerin hayata geçirilmesine ve özellikle kriz dönemlerinde tarafların göstereceği siyasi iradeye bağlı olacak.

Sonuç: Bölgesel güçten güvenlik düzenini şekillendiren aktöre

Mekke Anlaşması, Bedir Mutabakatı ve Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı, Türkiye'nin dış politikasında giderek belirginleşen stratejik bir yönelimi yansıtıyor.

Ankara, mevcut ittifak ilişkilerini korurken farklı coğrafyalarda yeni ortaklıklar geliştirerek güvenlik ve savunma alanındaki etkisini artırmayı amaçlıyor. Bu yaklaşım, Türkiye'nin yalnızca bölgesel gelişmelere tepki veren değil, belirli alanlarda yeni iş birliği mekanizmalarının kurucu tarafı olan bir aktör olma isteğini ortaya koyuyor.

Ancak güvenlik düzenini şekillendiren bir ülke haline gelmek, yalnızca askeri kapasiteye veya yeni anlaşmalara sahip olmakla mümkün değil. Bunun için güçlü bir ekonomi, teknolojik yeterlilik, diplomatik güvenilirlik, kurumsal süreklilik ve krizleri yönetebilme becerisi gerekiyor.

Türkiye açısından en sağlıklı yaklaşım, yeni ortaklıklarını mevcut uluslararası ilişkilerin alternatifi olarak değil, ulusal çıkarlarını destekleyen tamamlayıcı mekanizmalar olarak geliştirmek olacaktır.

Bu çerçevede ABD ve NATO ile ilişkilerin öngörülebilir biçimde sürdürülmesi, İran'la güvenlik diyaloğunun korunması, Mısır'la diplomatik iş birliğinin ilerletilmesi ve Doğu Akdeniz'deki anlaşmazlıkların hukuk temelinde yönetilmesi önem taşıyor. Savunma sanayisindeki ortaklıkların ekonomik ve teknolojik kazanımlara dönüşmesi de bu stratejinin kalıcılığını belirleyecek.

Türkiye'nin önünde önemli fırsatlar bulunuyor. Ancak bu fırsatların kalıcı kazanımlara dönüşmesi, askeri güç ile diplomatik dengeyi, bölgesel nüfuz ile ekonomik sürdürülebilirliği ve yeni ittifaklar ile ulusal karar alma bağımsızlığını birlikte koruyabilmesine bağlı.

Türkiye açısından asıl stratejik başarı, içinde yer aldığı ortaklıkların yönünü etkileyebilmesi ve ulusal çıkarları doğrultusunda bağımsız karar alma yeteneğini koruyabilmesi olacaktır.

Önümüzdeki dönemin kritik sorusu şu: Türkiye, kurucu tarafı olduğu yeni güvenlik ortaklıklarının siyasi ve askeri gündemini şekillendiren bir aktöre mi dönüşecek, yoksa bu ortaklıkların doğurabileceği krizleri yönetmek zorunda kalan bir ülke konumuna mı gelecek?

Bu sorunun cevabı, Türkiye'nin bölgesel güç olmanın ötesine geçerek uluslararası güvenlik dengelerinde ne ölçüde belirleyici olabileceğini gösterecektir.